RAVON-dag 2009 - Terugblik

Minimaliseren

Volle Zaal tijdens de RAVON dag 2009 - foto Ton WitsiersDe nieuwe atlas “De amfibieën en reptielen van Nederland”, deel 9 van de bekende reeks Nederlandse Fauna, vormde het stralende middelpunt van deze RAVON-dag op 21 november 2009 (zie rechts!). Naast de beide samenstellers, Raymond Creemers en Jeroen van Delft waren natuurlijk veel van de soortauteurs en fotografen aanwezig. Het vergaren en documenteren van de gegevens en het schrijven van de atlas namen vele jaren in beslag, maar nu konden allen dan de geboorte van het prachtige kindje vieren. Het was een drukke, geanimeerde dag in en rond collegezaal L2 van het Linnaeusgebouw van de Radboud Universiteit te Nijmegen. De jaarlijkse contact- en lezingendag mocht zich verheugen in meer bezoekers dan ooit tevoren. 
 
Drukte bij de RAVON-stand - foto Ton WitsiersDagvoorzitter was Reinier Akkermans. Het lezingenprogramma was zeer gevarieerd: naast de presentatie van atlas werd ingezoomd op onderzoekresultaten van enkele inheemse soorten, hun habitats en het beheer daarvan. In het middagdeel lag het accent op exoten. In ruim perspectief werden de oorzaken toegelicht van de snelle verspreiding van soorten die oorspronkelijk leefgebied in andere gebieden van Europa of zelfs ver daarbuiten hebben. Zij zorgen voor een verhoging van de soortendiversiteit, waarbij er echter vraagtekens te plaatsen zijn over hun invloed op inheemse soorten. Ook de problematiek rond enkele –vooralsnog alleen in België voorkomende- exotische kikkersoorten werd toegelicht.

In 2009 mocht RAVON de 1000ste donateur begroeten; dit was Tom Dekker uit Deventer. Hierbij werd ook een donateur/vrijwilliger van het eerste uur voor het voetlicht gehaald: Willem Vergoossen uit Roermond, nog altijd actief in het Limburgse herpetogebeuren. Als attentie ontvingen ze beide de nieuwe atlas.

Ben Crombaghs - Winnaar Lendersprijs 2009 - foto Ton WitsiersDe Lendersprijs, dit jaar voor de vierde keer uitgereikt, was bestemd voor Ben Crombaghs voor zijn, volgens de bijbehorende oorkonde “tomeloze inzet” voor amfibieën en reptielen in ons land. Ook was er dit jaar weer een succesvol jeugdprogramma; het struinen en schepnetvissen speelde zich grotendeels buiten af op een mooi terrein in de Ooijpolder.
En zoals op elke RAVON-dag was er op de gang naast de zaal een keur aan informatiestands van allerlei natuurorganisaties te bezichtigen en natuurlijk een uitgebreide sortering aan natuurboeken.

Hieronder wordt per presentatie de korte inhoud weergegeven. Bij de meeste onderwerpen is er een link naar de PDF van de presentatie.

  

Korte samenvattingen en PDFs van de presentaties

Minimaliseren

Wilbert Bosman (RAVON) - Wat is er nodig om de knoflookpad voor Nederland te behouden?
In 2001 startte het Beschermingsplan Knoflookpad in Nederland. Vanaf dat moment zijn veel habitatverbeterende maatregelen genomen om de knoflookpad te helpen. Toch bleek dit niet voldoende te zijn om de soort vooruit te helpen. De maatregelen hebben er uiteindelijk toe geleid dat de knoflookpad niet verder achteruit is gegaan. Wat ontbreekt er aan de genomen maatregelen om de knoflookpad díe zet in de rug te geven om uit het dal te kruipen zodat we de soort duurzaam voor Nederland kunnen behouden?
Download PDF

Jeroen van Leeuwen (Alterra)Het onzichtbare zichtbaar gemaakt - genetische differentiatie van de versnipperde adderpopulatie in Nederland.
De Nederlandse adderpopulatie is sterk versnipperd en de subpopulaties zijn in meer of mindere mate van elkaar geïsoleerd. Afhankelijk van de populatieomvang en de mate en duur van isolatie zal dat consequenties hebben voor de genetische diversiteit van de subpopulaties. Zoals goed bestudeerd in een Zweedse adderpopulatie kan inteelt uiteindelijk negatieve consequenties hebben voor de vitaliteit van de dieren. Vandaar dat het van belang is om de populatiegenetische structuur van de Nederlandse adderpopulatie in kaart te brengen en zodoende beheer en beleid te kunnen ondersteunen. In dit studentenonderzoek zijn de genetische merkers voor de adder getest en toegepast op ruim 100 monsters vanuit verschillende subpopulaties in binnen- en buitenland. Ondanks het bescheiden karakter van het onderzoek bleken ook in Nederland kleine populaties genetisch verarmd te zijn. Het is dan ook aan te bevelen het onderzoek op grotere schaal voort te zetten.
Download PDF

Rob Veen - de geelbuikvuurpad, een teken van hoop!
In het departement Creuse (Frankrijk) is de geelbuikvuurpad en de eisen die deze soort aan haar habitat stelt, uitvoerig bestudeerd. Deze studie heeft opmerkelijke conclusies opgeleverd, die hoopgevend zijn voor deze kwetsbare soort die bijna overal sterk achteruitgaat. Om de habitateisen te verduidelijken werd de evolutie van de geelbuikvuurpad toegelicht. Bij deze soort is sprake van een primair (oorspronkelijk) en een secundair (door de mens beïnvloed) habitat.
Een aantal revolutionaire ontdekkingen over de eisen die de geelbuikvuurpad aan haar habitat stelt werden belicht, en hoe met deze wetenschap de soort beter beschermd kan worden. Rob Veen gaf in zijn presentatie aan hoe in Frankrijk (Creuse) dit wordt aangepakt en welke verschillen er zijn met de Nederlandse situatie. Suggesties werden gedaan hoe men in Nederland gebruik kan maken van de ervaringen in Frankrijk.
Download PDF

Raymond Creemers & Jeroen van Delft (RAVON) de nieuwe atlas.Vers van de pers is het boek De amfibieën en reptielen van Nederland. Op woensdag 18 november 2009 is het boek in Arnhem officieel ten doop gehouden. Omdat dit een bijzondere mijlpaal is voor RAVON, werd er vanzelfsprekend ook op deze RAVON-dag aandacht aan besteed. De vrijwilligers hebben immers gezorgd voor de enorme hoeveelheid data die aan het boek ten grondslag ligt en velen hebben meegewerkt aan teksten of hebben foto’s geleverd. Een geweldige prestatie!
Het boek is een gezamenlijke uitgave van Naturalis, European Invertabrate Suvey-Nederland (EIS-NL) en Stichting RAVON. Het boek wordt uitgegeven door Naturalis i.s.m. EIS-NL. De verkoop loopt via de KNNV-uitgeverij, maar deze was het tegen gereduceerd tarief te koop bij de natuurboekenstand van Wil Meijs. De toelichting werd afgesloten met twee kleurige en muzikale presentaties: één over de hoofdrolspelers van de atlas zelf: de amfibieën en reptielen van Nederland en een fotoparade van de soortauteurs van de atlas, met de door hen beschreven soort of een visualisatie van algemene hoofdstukken.

Rob Leuven, Rob lenders en G. ter Velde (Institute for Water and Wetland Research, Radboud Universiteit, Nijmegen) - vissen in mondiale waterwegen.
De visfauna in de Nederlandse binnenwateren is onder invloed van de mens sterk veranderd, onder andere door de introductie van exoten. Deze lezing ging over de trends van exoten in onze grote rivieren en de veranderingen in de herkomst en de introductiewijze. Klimaatverandering, globalisering van de handel en mondiale verbinding van waterwegen spelen daarbij een belangrijke rol. Voor een adequaat beheer van onze visfauna is kennis over de verspreiding en ecologie van exoten in relatie tot veranderende milieuomstandigheden onontbeerlijk. Een belangrijke vraag daarbij is of er nog toekomstperspectief is voor inheemse vissoorten. Is er sprake van meer diversiteit of één potnat? Wat zijn succesfactoren voor invasief gedrag van vissoorten? Kijken wij toe of kunnen wij er nog iets aan doen?

Frank Spikmans (RAVON) - Hollandse nieuwe!
In korte tijd zijn er vijf nieuwe vissoorten verschenen in Nederland. Vijf grondels, waarvan vier baarsachtig en een karperachtige. Zonder twijfel kan gesteld worden dat deze nieuwkomers hier zijn om te blijven. De ontwikkelingen spelen zich momenteel vooral in de rivieren af. De verspreiding over Nederland en de dichtheid nemen snel toe. Wie zijn deze nieuwkomers? Waar komen ze vandaan? Een verrijking van onze visstand of juist een bedreiging?
Download PDF

Robert Jooris (Hyla, België) - De stierkikker in Vlaanderen. Nieuwe inzichten in verspreiding, foerageergedrag en ontwikkeling.
De Stierkikker (Lithobates catesbeianus) is inheems in Noord-Amerika en zijn natuurlijk areaal situeert zich tussen de oostkust en het Rotsgebergte (Rocky Mountains). Vanaf het begin van de 20e eeuw werd hij ingevoerd niet enkel ten westen van het Rotsgebergte maar ook in diverse landen van Centraal- en Zuid-Amerika en Azië. In Europa werd de Stierkikker in 1932 voor het eerst geïntroduceerd in Italië, waar hij nu wijd verspreid is in en nabij de Po-vlakte. Vanaf 1990 werden ook reproducerende populaties waargenomen in twee regio’s binnen Frankrijk en in enkele andere Europese landen, o.a. Duitsland, Groot-Brittannië en Griekenland). In Nederland werd succesvolle reproductie voor het eerst vastgesteld rond 1990. De eerste waarnemingen in Vlaanderen dateren eveneens uit het einde van de vorige eeuw, maar betroffen steeds geïsoleerde waarnemingen van adulte dieren. In de zomer van 2001 werden op verschillende plaatsen in de vallei van de Grote Nete reproducerende populaties gevonden. Deze feiten waren de start voor een meer uitgebreid onderzoek naar de verspreiding van de Stierkikker in Vlaanderen.
Download PDF

Griet Holsbeek (Universiteit van Leuven) - Exotische groene kikkers in Vlaanderen
Omdat inheemse amfibieën wettelijk beschermd zijn in de meeste Europese landen, proberen handelaars nationale en internationale wetten te omzeilen door niet-beschermde uitheemse kikkers te verkopen. De nog steeds grote vraag naar groene kikkers om tuinvijvers op te vrolijken, blijft de verkoop van uitheemse kikkersoorten stimuleren. In deze studie werd onderzocht of en welke uitheemse groene kikkersoorten zich hebben gevestigd in België en in welke mate. Genetische analyses toonden aan dat er zich minstens vier verschillende uitheemse groene kikkersoorten gevestigd hebben in België. Ook werd een verhoogd risico op hybridisatie met andere inheemse kikkers vastgesteld, met introgressie op korte termijn als gevolg. Tenslotte geeft ons onderzoek aan dat het huidige Europese en Belgische wettelijk kader ernstig tekortschiet bij de preventie van invasies van exoten die het gevolg zijn van internationale handel in dieren.
Download PDF

Annemarieke Spitzen (RAVON) - Exotische schimmel op de loer, Chytridiomycose in Nederland
In samenwerking met de Universiteit van Gent, Vakgroep pathologie, bacteriologie en pluimveeziekten heeft RAVON in 2009 een onderzoek opgezet naar het voorkomen van de schimmelziekte chytridiomycose bij inheemse en bij gehouden amfibieën. Deze presentatie ging in op de gebruikte methode, de bemonsterde soorten en op de resultaten.
Download PDF

  

Landelijke Atlas

Minimaliseren
Vers van de pers is de Landelijke Atlas Reptielen & Amfibieën. Deze is op de RAVON-dag nogmaals gepresenteerd.

 Voorkant landelijke atlas

De atlas is een gezamelijke uitgave van Naturalis, EIS-NL en Stichting RAVON. Het boek wordt uitgegeven door Naturalis i.s.m. EIS. Na 21 november kunnen KNNV leden het boek aanschaffen voor 44,95 (bij de KNNV) en niet KNNV-leden voor 49,95 (in de boekhandel of bij de KNNV).
 
RAVON verkoopt dus zelf geen atlassen, de verkoop en distributie verloopt via de KNNV-uitgeverij en de reguliere boekhandel.

  
  RAVON is de kennisorganisatie voor reptielen, amfibieën en vissen. Advies, onderzoek & bescherming.   Telefoon: 024-7410600
Email: kantoor@ravon.nl
Adres: zie contact pagina